Vasiyetname nasıl yazılır? Resmî, el yazılı ve sözlü vasiyetname, saklı paylar ve iptal davası

Bir vasiyetname, çoğu zaman bir insanın arkasında bıraktığı en kişisel metindir. Kime ne bırakılacağı kadar, kime ne söylenmek istendiği de oradadır. Bu yüzden vasiyetnameyle ilgili davaları dinlemek, hukukun en insani yanlarından biridir.

Ama kanun duygularla değil şekille ilgilenir. Yanlış yazılmış tek bir satır, en içten son arzunun bile hiç yazılmamış sayılmasına yol açabilir.

Kimler vasiyetname yapabilir?

Ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş herkes vasiyetname yapabilir (TMK m. 502). Ayırt etme gücü, vasiyetnamenin yapıldığı anda aranır. Ölümden sonra açılan davaların önemli bir kısmı, tam olarak bu soruya dayanır: “Vasiyetnamenin yapıldığı gün, bu kişi ne yaptığını biliyor muydu?”

Üç tür vasiyetname

	Resmî vasiyetname	El yazılı vasiyetname	Sözlü vasiyetname
Kim düzenler?	Noter, sulh hâkimi ya da yetkili memur	Vasiyetçinin kendisi	Vasiyetçi iki tanığa beyan eder
Tanık	İki tanık gerekir	Gerekmez	İki tanık gerekir
Şartlar	Memur önünde okunur ve imzalanır; tanıklar vasiyetçinin ehliyetine tanıklık eder	Baştan sona el yazısıyla; yıl, ay, gün ve imza	Yalnızca olağanüstü durumlarda: yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, salgın, savaş
Ne zaman tercih edilir?	Ehliyet ve şekil tartışmalarını en aza indirmek istendiğinde	Hızlı ve masrafsız bir yol arandığında	Başka şekil mümkün değilse
Risk	Düşük	Şekil hatası ve kaybolma riski yüksek	Olağan şekil imkânı doğduktan sonra bir ay geçince hükümsüz olur

El yazılı vasiyetnamede en sık yapılan hatalar:

• Metnin bilgisayarda yazılıp yalnızca imzanın elle atılması. Geçersizdir.
• Tarihin eksik olması ya da yalnızca “2026” yazılması. Yıl, ay ve gün birlikte yazılmalıdır.
• Metnin başkasına yazdırılıp vasiyetçinin altını imzalaması. Geçersizdir.
• Vasiyetnamenin evde, kimsenin bilmediği bir çekmecede saklanması. Bulunamayan bir vasiyetname, hiç yazılmamış gibidir.

El yazılı vasiyetname, saklanması için notere ya da sulh hâkimine bırakılabilir. Bu, hem kaybolma hem de “bu vasiyetname sonradan mı yazıldı?” tartışmalarına karşı basit bir sigortadır.

Resmî vasiyetname neden önerilir? Okuma yazma bilmeyen, görme ya da işitme engeli olan kişiler için kanun özel kurallar öngörür ve resmî şekli gerekli kılar. Bunun dışında da resmî vasiyetname, vasiyetnamenin en sık saldırıya uğrayan iki noktasını, yani ehliyeti ve şekli, baştan güçlendirir. Masrafı, ileride açılabilecek bir iptal davasının yanında küçük kalır.

Herkese istediğinizi bırakabilir misiniz? Saklı paylar

Hayır. Kanun, bazı yakınlarınız için mirasın belirli bir kısmını korur. Buna saklı pay denir (TMK m. 506):

Mirasçı	Saklı pay
Altsoy (çocuklar, torunlar)	Yasal miras payının yarısı
Ana ve babanın her biri	Yasal miras payının dörtte biri
Sağ kalan eş, altsoy ya da ana-baba ile birlikte mirasçıysa	Yasal miras payının tamamı
Sağ kalan eş, diğer durumlarda	Yasal miras payının dörtte üçü

Kardeşlerin saklı payı yoktur. Saklı paylar dışında kalan kısım, tasarruf nisabıdır; bu kısmı dilediğiniz kişiye ya da kuruma bırakabilirsiniz.

Saklı payı zedeleyen bir vasiyetname kendiliğinden geçersiz olmaz. Ama saklı pay sahibi mirasçı, tenkis davası açarak payını isteyebilir.

Mirasçılıktan çıkarma

Bir saklı pay sahibini mirasçılıktan tamamen çıkarmak da mümkündür, ama yalnızca kanunda sayılan ağır sebeplerle: Mirasçının mirasbırakana ya da yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini ağır biçimde ihlal etmesi gibi (TMK m. 510). Sebep vasiyetnamede açıkça yazılmalıdır ve itiraz edilirse ispat edilmesi gerekir. “Bana hiç uğramadı” çoğu zaman yeterli değildir; kalp kırıklığı, ne yazık ki her zaman hukuki bir sebep değildir.

Ölümden sonra: Açılma, itiraz, iptal ve tenkis

Vasiyetnamenin açılması. Vasiyetnameyi bulan ya da elinde bulunduran kişi, ölümü öğrenir öğrenmez onu sulh hukuk mahkemesine teslim etmek zorundadır. Mahkeme vasiyetnameyi açar ve ilgililere tebliğ eder (TMK m. 595–596).

İtiraz. Vasiyetname tebliğ edilen yasal mirasçılar, bir ay içinde mirasçılık belgesi verilmesine itiraz edebilir (TMK m. 598). Bu itiraz vasiyetnameyi iptal etmez; yalnızca mirasçılık belgesinin vasiyetnameye göre verilmesini geçici olarak engeller.

İptal davası. Vasiyetçinin ehliyetsizliği, iradesinin sakatlanması (yanılma, aldatma, korkutma), şekle aykırılık ya da içeriğin hukuka veya ahlaka aykırılığı hâlinde açılır (TMK m. 557). Süre: iptal sebebini ve kendi hakkını öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl; kötü niyetli kişilere karşı yirmi yıl (TMK m. 559).

Tenkis davası. Saklı payı zedelenen mirasçı, zedelenen kısmın geri verilmesini ister. Süre: saklı payın zedelendiğini öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde vasiyetnamenin açılmasından (diğer kazandırmalarda mirasın açılmasından) itibaren on yıl (TMK m. 571).

İptal ve tenkis farklı davalardır ve farklı sonuçlar doğurur. Hangisinin açılacağı, çoğu zaman davanın en önemli kararıdır.

Son söz

Vasiyetname yazmak, ölümü düşünmek demek değildir. Geride kalanların arasında bir anlaşmazlığı önceden çözmek demektir. Bir ailenin bayram sofrasının yıllar sonra hâlâ kalabalık olup olmadığı, bazen bir vasiyetnamenin şekline bağlıdır.

Kısaca

• Üç tür: Resmî (noter, iki tanık), el yazılı (tamamen el yazısı, tam tarih, imza), sözlü (yalnızca olağanüstü durumlarda).
• En güvenlisi: Resmî vasiyetname; el yazılı olanı notere bırakmak da güçlü bir önlemdir.
• Saklı pay: Altsoy, ana-baba ve eş için korunur; kardeşler için yoktur.
• İtiraz: Tebliğden itibaren bir ay. İptal ve tenkis: Öğrenmeden itibaren bir yıl, açılmadan itibaren on yıl.